Holi ~ Wat wordt er gevierd?

Over de seizoensovergang viering uit India, het explosieve kleurenfeest

We kennen de beelden allemaal van een Indiase menigte (met toeristen), bedolven in roze, helder geel en saffraan kleurige wolken. Vroeger dacht ik dat het verf was, nu weet ik dat het poeder is, gulal, fijn pigment dat als de lente zelf door de lucht stuift. Holi is misschien wel het kleurrijkste festival ter wereld, wat vooral speels lijkt met alle handen in heldere kleuren en gezichten die één worden.

In deze blog nemen we je mee hoe reizen tijdens Holi er uit zou zien. Wat kun je begrijpen over dit kleurenfeest en wat is de diepere laag eronder? Wanneer we Holi enkel benaderen als een toeristisch spektakel, doen we eigenlijk alles rondom dit festival tekort.
Wij zien Holi als een overgang van het seizoen, een collectieve reset. Het moment waar de winter plaatsmaakt voor de lente en het land door deze seizoenspoort stapt.

“No winter lasts forever; no spring skips its turn.” 

~ Hal Borland

Seizoensovergang naar de lente 

Overal ter wereld zien we terug hoe culturen en inheemse tradities het einde van de winter markeren. Dit komt niet uit kalenders, maar omdat het lichaam en het land het laten voelen vanuit afstemming.

In Europa kennen we momenten als Imbolc en later Carnaval: eerst de terugkeer van het licht, daarna een tijdelijke ontregeling van de orde voordat een nieuw seizoen zich aandient. Winter vraagt om inkeer. Lente vraagt om beweging.

In India zien we een vergelijkbaar kantelpunt, maar de overgang is vuriger en zichtbaarder. Het licht wordt feller, de dagen warmer, wintergewassen staan op het punt geoogst te worden. De aarde verschuift van schaarste naar belofte.
Holi is de zichtbare doorbraak van die beweging. Eerst het vuur dat afsluit en zuivert. Daarna de kleur die zich niet meer laat tegenhouden. En wie reist tijdens Holi, reist precies op het moment dat een samenleving die overgang collectief viert.

Wat wordt er gevierd tijdens Holi? 

Holi kent 3 lagen die samen de overgang van winter naar lente zichtbaar maken. 

Het vuur: wat verbrand moet worden 

Holi begint bij het verhaal van Holika Dahan, waarin traditiegetrouw de avond vóór Holi begint, het vuur te ontsteken. Families en gemeenschappen verzamelen rondom het vuur en het verhaal van Prahlad en Holika wordt verteld.

Prahlad was de zoon van koning Hiranyakashipu een machtige heerser die zichzelf als onoverwinnelijk beschouwde. Door jarenlange intense spirituele discipline en zelfonthouding wist hij een bijna onaantastbare bescherming van de goden te verkrijgen: hij kon niet worden gedood door mens of dier niet overdag en niet ’s nachts niet binnen en niet buiten niet op aarde en niet in de lucht. Deze schijnbare onaantastbaarheid voedde de koning zijn hoogmoed.

Conseditempos iumquidunto quaecto voluptibus sequi cum dolorernate doluptat repra quam ipsam quamet eosto officipient hari beatecte repro iunt assin rest harupienditi conseque sequam ne represt ionsequid quam asperro rerferitiant autatem et landios dolorerum, se voloribus volorerum is aut quatiur rerchic illibea niti utatur, inti omnist excest mo eosamus alit omnim simpos qui aliquatem fuga. Sanda voluptas et, veriosandia de odit eumquostrum antinus, con rerit ut fugia sinimpo rempore mperum si occabor epudignatem. Nam, comnisq uatur? Cia atus nonsend ionsequiat peri core ium exerum quo

De koning eiste dat zijn rijk hem als hoogste macht vereerde. Maar zijn zoon Prahlad vertikte dat. Prahlad voelde zich verbonden met Vishnu. Dit kwam niet voort uit rebellie maar uit de devotie die hij herkende en voelde. Zijn geloof in hem was Prahlads innerlijke waarheid waar hij ten diepste voor koos. Hoe meer zijn vader hem zijn macht probeerde op te dringen, hoe rustiger en standvastiger Prahlad bleef. Dit zag koning Hiranyakashipu als verraad… 

Na meerdere mislukte pogingen om zijn zoon te doden, riep hij de hulp in van zijn zus Holika. Zij bezat een mantel die haar beschermde tegen vuur. Het plan was eenvouding: Holika zou met Prahlad plaatsnemen op de brandstapel. Het vuur zou hém verteren terwijl Holika ongedeerd zou blijven.

Maar het verhaal keert zich om: wanneer de vlammen oplaaien, waait de beschermende mantel van Holika af en omsluit Prahlad. Zij, die dacht beschermd te zijn, gaat in vlammen op. Prahlad blijft ongedeerd.
Het verhaal eindigt daar niet. Uiteindelijk verschijnt Vishnu in de vorm van Narasimha: half mens, half leeuw, en doodt Hiranyakashipu precies binnen de grenzen van de goddelijke belofte: bij schemering, op een drempel, niet binnen en niet buiten, niet volledig mensen en niet volledig dier.

“Satyameva Jayate ࿓ Truth alone triumphs”

~Mundaka Upanishad

Het verhaal gaat over meer dan goed en kwaad. De mythe van Prahlad en Holika draait om trouw blijven aan je innerlijke waarheid wanneer macht probeert te overheersen. Het vuur herinnert eraan dat wat gebouwd is op hoogmoed en controle geen stand houdt. Het vuur staat in dit verhaal niet voor vernietiging, het brandt om te onthullen wat niet bestand is tegen waarheid. Dit vangt de boodschap van het einde van de winter wereldwijd: wat niet langer klopt, houdt geen stand in het licht van de lente.

Overal kleur ~ wanneer verschillen oplossen  

De ochtend na het vuur barst Rangwali Holi los. Wat de avond ervoor nog stil en geconcentreerd rond de vlammen stond, beweegt nu naar buiten. Straten vullen zich, de eerste handen met gulal verschijnen. Mensen lachen, iemand roept “Happy Holi!” En dan gebeurt het. Handen vol gulal stijgen op in de lucht, Rood voor levenskracht. Geel voor zuivering. Groen voor groei en Blauw wat voor het oneindige staat én voor Krishna, wiens speelsheid het feest doordrenkt. Het seizoen laat zich niet langer meer tegenhouden.

Wanneer iemand zacht pigment op je gezicht smeert, is dat geen aanval maar een gebaar. Je mag het zien als een tijdelijke opheffing van afstand. Het is een stille herkenning: wij delen dit moment, wij zijn hier.

In Vrindavan, waar de verhalen rond Krishna nog voelbaar in de straten hangen, zie je ook wel bloemen in plaats van het poeder. Duizenden bloemblaadjes dwarrelen neer als een zachte lenteregen. De lucht ruikt naar roos en goudsbloem. Het voelt minder explosief, maar niet minder intens. Alsof je wordt aangeraakt door de lente zelf. Bedolven onder zoveel kleur is er geen status meer. Geen kledingmerk, geen sociale rol en geen hiërarchie. Alleen maar pigment.

In de boodschap van Holi herkennen we iets uit onze eigen tradities. Net zoals bij carnaval de rollen vervagen, vervagen tijdens Holi de visuele grenzen. Maar eerlijk, waar in Europa feesten en tradities vaak los raken van land en seizoen, blijft Holi onlosmakelijk verbonden met de aarde, met oogst, mythe en klimaat.

“And the day came when the risk to remain tight in a bud  was more painful than the risk it took to blossom.”

~ Anaïs Nin

Holi is dat openbarsten, een explosie van vuur, van kleur en van een menigte die niets meer binnenhoudt onder de druk van sociale systemen waarin ze de rest van het jaar bewegen.

De derde laag ~ heilige speelsheid en ontmoeting

Wat vaak onbenoemd blijft wanneer we over Holi spreken, is dat dit feest niet alleen draait om zuivering of ontlading, maar ook om relatie. Onder het vuur en onder de kleur ligt een laag die heel subtiel is: de laag van de ontmoeting, van de relatie.

In Mathura en Vrindavan, regio’s die diep verbonden zijn met de verghalen rondom Krishna, krijgt Holi een andere gelaagdheid. Hier wordt verteld hoe Krishna zich als jonge jongen onzeker voelde over het verschil in huidskleur tussen hem en Radha. Zijn moeder, met de lichtheid die alleen moeders hebben, stelde ze hem speels voor om haar gezicht ook met kleur te bedekken. Wat begon als een liefdevolle ingeving groeide uit tot een symbool dat generaties heeft overstegen. Het gaat over de overstijgende gelijkwaardigheid in een cultuur die sterk verbonden is met het kastensysteem.

In deze laag is Holi een liefdesfeest. Een liefdesfeest dat niet alleen over de verliefde gaat, maar over relatie in haar breedste betekenis. Het is een herinnering dat verschillen niet ontkend hoeven te worden maar dat ze soms mogen vervagen om elkaar werkelijk te kunnen ontmoeten. De liefde is hier geen oppervlakkig spel, maar een heilige ruimte die opent wanneer mensen zich vrij tot elkaar kunnen verhouden.

Kleur wordt dat een taal: een zachte aanraking op de wang, een hand die even rust op een schouder, een lach die ontstaat in wederkerigheid. Je kunt iemand niet kleuren zonder even nabij te komen, zonder een moment van (oog)contact. Zonder een subtiele toestemming ~ uitgesproken of gevoeld ~ krijgt het moment weinig betekenis.
Het vraagt om jouw aanwezigheid: je kunt niet volledig toeschouwer blijven. Maar ook: je wordt gezien. En in dat gezien worden, zie je ook terug.
Hierin ligt de derde laag van Holi echt: de ontmoeting. Niet alleen met een cultuur die haar seizoensovergang viert, maar met je eigen verhouding tot nabijheid, spontaniteit en speelsheid. Hoe vrij voel jij je in contact? Hoe comfortabel ben je met het tijdelijk loslaten van afstand?

Waar het vuur zuivert en de kleur bevrijdt, daar verbind de laag van ontmoeting. Ze weeft mensen samen in een gedeeld moment van openheid. Waarschijnlijk raakt Holi daarom zoveel mensen wereldwijd: lente gaat in deze viering verder dan alleen in de natuur.
De boodschap van Holi zit in de relatie, over het durven openen wat in de winter (en de rest van het jaar) gesloten bleef.

“Colour is a power which directly influences the soul”

~ Wasily kandinsky

Wat als je reist tijdens Holi?

Wanneer we jouw reis op maat samenstellen en je dit festival bewust wilt meemaken, vraagt dit om gepaste voorbereiding. India is een prachtig land om op gevoel te navigeren en mee te gaan in de flow, maar dat is wat anders dan bewust het festival toetreden: je zult een andere, meer toegewijde ervaring hebben. Het zal een geïntegreerd onderdeel zijn van je reis en niet een event waar je per ongeluk in viel en intens en overweldigend zal voelen als je er uit komt.

Waar je op voorbereid moet zijn, is dat veel winkels overdag sluiten, openbaar vervoer zal drukker zijn dan normaal en de energie op straat verandert. Het zal niet voelen als een neutrale periode om India te bezoeken. Je zou kunnen letten op de kleding die je draagt. Kleding waarvan je het vervelend dat het vies wordt is dus niet aan te raden te dragen! Je zou wel iets kunnen dragen wat afgestemd is op de kleding die je om je heen ziet: kleurrijke doeken, sari’s, etc. Zulke effort loont vaak en het geeft je een andere ingang dan die van ‘zomaar een toerist’.

Waar kun je reizen tijdens Holi?

Er wordt haast overal in India Holi gevierd, de intensiteit verschilt vaak. 

Rajasthan ~ Jaipur, Pushkar, Udaipur
Reizen tijdens Holi in Rajasthan betekent: kleur tegen paleizen en woestijnlicht. Een werkelijk sprookje. Bij de gevel van Hawa Mahal dwarrelt pigment langs de eeuwenoude ramen en het kleur van de gulal met de kleurrijke omgeving is zowel overweldigend als een gelukzaligheid. Rajasthan voelt tijdens Holi sociaal, uitbundig en zichtbaar.

Mathura & Vrindavan 
Hier ligt het spirituele hart van Holi. De meerdaagse viering staat in deze regio bekend als  intens, devotioneel en overweldigend. Holi wordt hier gevierd in diepe verbondenheid met Krishna en zijn liefdesverhaal met Radha. Je ziet Holi hier ook terug in de vorm van Phoolon ki Holi: de viering met bloemen. In plaats van gulal zie je overal bloemblaadjes ~ roos, jasmijn, goudsbloem ~ ronddwarrelen en ruik je de intense geur dik in de lucht.

Rishikesh
Ochtenden beginnen hier zacht en rustiger. Ook hier zijn er rituelen rondom het vuur ter ere van het verhaal van Holika Dahan. IN de middag wordt het drukker. Hier kun je bewuster kiezen hoe diep je meebeweegt in de vierende menigte.

Kerala
Midden in het groene, tropische Kerala is Holi subtieler en minder massaal. Wanneer je reist tijdens Holi in Kerala kun je ervoor kiezen meer te observeren dan volledig ondergedompeld worden zoals dat in Rajasthan zal voelen.

Reizen tijdens Holi 

We plaatsen bij het maken van iedere reis graag de festivallen en tradities in de juiste context. Bij Holi hoort de komst van de lente, de seizoensovergang van de ingetogen, schaarste van de winter naar de uitbundigheid van de lente. Holi barst los terwijl wij in Europa een veel subtielere overgang te kennen.

Wanneer je een reis wil maken en Holi hierin wilt verwerken, vraag jezelf bewust af in welke energie je Holi wilt betreden.  
~ Reis ik om te observeren of om werkelijk deel uit te maken van de cultuur? 
~ Weet ik wanneer ik voel dat het genoeg is? 
~ Kan ik aanwezig blijven in intensiteit zonder mezelf te verliezen? 
~ Wat zijn de verhalen die ik later vertel over deze ervaring ~ en wat vertellen die  over mij? 

Eigen ervaring van Fraukje

“Ik was met een groep in Vrindavan toen we onverwacht al in een Holi viering terechtkwamen, terwijl de officiële dag eigenlijk een paar dagen later zou zijn. Vrindavan staat bekend als een van de belangrijkste plekken om Holi te vieren, maar het wordt ook afgeraden omdat het er heel intens kan zijn.
We waren dus niet voorbereid toen en liepen ook in onze goede kleding. Gelukkig konden we nog een winkel induiken om iets te kopen dat vies mocht worden. We hebben ongeveer een uur in de menigte meegedaan. Het was uitbundig, kleurrijk en heel levendig. We waren met een groep en daardoor voelde het veilig en oké, maar we zijn op tijd weer weg gegaan.

De officiële dag dat Holi zou beginnen was ik doorgereisd naar Rishikesh. De avond van Holika Dahan met het vuurritueel was erg mooi. De volgende ochtend stonden we vroeg op, kochten overal lands de straat kleurpoeder en het witte shirt wat ik speciaal meehad voor deze dag was aan het einde van de dag alle kleuren van de regenboog.

Omdat we al vroeg de straat op gegaan zijn, voelde de sfeer vanaf het begin erg gemoedelijk. Mensen smeren zachtjes kleur op je gezicht, je roept naar iedereen “Happy Holi!”, drinkt ergens een Chai en je loopt weer verder. Het voelde verbindend en open, met veel contact en veel gelach. Maar in de loop van de middag werd de sfeer ook intenser. De muziek werd harder en de mensen drukker. Ook ruwer in de benadering. Dat was voor mij duidelijk het moment: tijd om te gaan.
Ik vond het een prachtige ervaring en ik ben blij dat ik dit heb mogen meemaken. Mijn advies is: begin vroeg en voel goed aan bij jezelf en je gezelschap wanneer het genoeg is. De plek waar je het viert kan ook bepalend voor je zijn, dus laat je goed adviseren (door ons)!“

Wil je je reis combineren met holi?

Reizen met Holi combineert zich mooi met de volgende inspiratie reizen: 

ཐི༏ཋྀ  Wild Luxury Rajasthan 

ཐི༏ཋྀ Wild Luxury India

ཐི༏ཋྀ India in de meivakantie (afgestemd en op maat gemaakt rondom Holi)

Happy Holi!
शुभ होली
Shubha Holi
“May this festival of color bring renewal and light!”