Pasen & Reizen door de lentepoort

Hoe verschillende culturen de terugkeer van het leven vieren 

In Nederland zijn we na de donkere wintermaanden aangekomen op een bijzonder kantelpunt in het jaar. Het licht heeft haar weg teruggevonden naar de aarde en staat nu in evenwicht met het donker. De dagen worden langer, de lucht zachter en het leven voelt alsof het weer naar buiten ademt.

Waar we in februari misschien nog een subtiele belofte van de lente konden voelen ~ the first stirring, dat prille bewegen onder de oppervlakte ~ bevinden we ons nu in een fase waarin die beweging zichtbaar wordt. De lente hangt in de lucht! Knoppen die zich openen aan kale takken, vogels die zonder aarzeling beginnen met het bouwen van hun nesten en velden die zich langzaam vullen met frisse kleuren. Het is alsof de aarde zichzelf opnieuw herinnert.

En toch zijn we het ergens kwijtgeraakt om deze overgang echt te ervaren. We leven met agenda’s en kalenders, waarin een seizoen begint op een vaste datum, terwijl de natuur zelf zich daar niets van aantrekt. Voor onze voorouders, en voor veel culturen die nog altijd in verbinding leven met het ritme van de aarde, was een seizoenswisseling geen datum maar een doorgang. Een poort waar je bewust doorheen beweegt. Een moment dat iets markeert ~ niet alleen buiten je, maar ook vanbinnen.

“To enter into the spring of the soul, one must be willing to leave the winter behind.”
~ John O’Donohue

De lente ontstaat niet in één moment 

De lente verschijnt niet van de ene op de andere dag. Ze groeit, langzaam en gelaagd, uit de stilte van de winter. In het Europese jaarwiel, zoals ons medicijnwiel, werd deze beweging gezien als een cyclisch pad dat zich in fases ontvouwt:

⏾ Midwinter ~ Yule (rond 21 december) 
De nacht bereikt haar diepste punt. Het licht wordt opnieuw geboren, maar de wereld ligt nog in rust. De natuur ademt naar binnen. 

𖣐 Imbolc ~ In de buik van moeder aarde (begin februari) 
Onder de aarde begint het leven zich te bewegen. Sneeuwklokjes verschijnen, lammeren worden geboren en het licht wordt merkbaar sterker. De belofte van de lente wordt voelbaar. 

☯︎ Ostara ~ de lentebalans (rond 20 maart) 
Dag en nacht staan in evenwicht. Vanaf dit moment wint het licht definitief. Het leven dat al onder de oppervlakte aanwezig was, wordt zichtbaar in de wereld. 

𖤓 Beltane ~ de bloeiende aarde (begin mei) 
De lente staat in volle kracht. Bloemen openen zich, dieren zijn actief en de aarde bruist van vruchtbaarheid en groei. 

Samen vormen deze momenten een beweging van stilte naar leven. Van het zaad in de aarde naar het veld in bloei en van dieren die uit rust en winterslaap komen en nieuw leven laten zien. Ostara ligt precies in het midden van deze overgang. Het is het moment waarop de lente niet langer alleen een belofte is, maar een werkelijkheid die zich laat zien in de wereld om ons heen.

Ostara en de kracht van ontwaken 

Binnen Noord-Europese tradities wordt deze periode verbonden met Ostara, of Ēostre, de godin van de dageraad. Zij belichaamt het moment van ontwaken, van licht dat doorbreekt en leven dat zich niet langer laat tegenhouden. De zon die opkomt in het oosten.

De symbolen die we vandaag de dag nog steeds kennen uit het Paasfeest ~ zoals eieren en hazen ~ vinden hier hun oorsprong. Het ei staat voor verborgen leven, voor potentie die wacht om open te breken. De haas wordt in oude verhalen gezien als een boodschapper tussen werelden, een dier dat beweegt tussen het zichtbare en het onzichtbare.

In een van de verhalen over Ostara wordt verteld dat een vogel haar eieren verloor, waarna de godin het dier in een haas veranderde, zodat deze de eieren kon blijven dragen. Of het verhaal nu letterlijk genomen wordt of niet, de essentie blijft hetzelfde: het leven dat verschijnt uit iets wat gesloten was. Zaden die openbreken, knoppen die zich ontvouwen, energie die weer begint te stromen.

“The present moment is filled with joy and happiness. If you are attentive, you will see it.”
~ Thigh Nath Hanh

Pasen: een ander verhaal met dezelfde beweging

Toen het christendom zich door Europa verspreidde, vielen veel van deze bestaande seizoensmomenten samen met nieuwe religieuze verhalen. Zo ontstond ook de verbinding tussen Pasen en de lente.

In het christelijke paasverhaal zien we een vergelijkbare beweging van sterven, afdalen en wederopstanding. Christus sterft, daalt af en keert terug naar het leven. Wanneer dit verhaal samenvalt met de lente-equinox, ontstaat er als vanzelf een diepe resonantie met wat de natuur laat zien. De symboliek van nieuw leven, licht en wedergeboorte draagt daarmee nog altijd de echo van oudere tradities. Verschillende verhalen, maar dezelfde onderliggende ervaring: de aarde die opnieuw ontwaakt.

Palmpasen: een levende traditie dichtbij huis

Ook in Nederland bestaat er nog een tastbare uitdrukking van deze overgang, al zijn we ons daar niet altijd bewust van. Tijdens Palmpasen, een traditie die vooral binnen de Vrije School levend wordt gehouden, dragen kinderen een versierde Palmpasenstok. Deze stok is rijk aan symboliek. De verticale vorm verwijst naar de levensboom, de linten en versieringen naar de veelheid van het leven, en bovenop prijkt vaak een ei of de haan als teken van nieuw begin. Soms worden er broodfiguren aan gehangen, als voeding voor dat wat mag groeien.

Wat hier in essentie gebeurt, is dat kinderen niet alleen horen over een overgang, maar deze belichamen. Ze lopen ermee, dragen het, zingen de geoefende liedjes en worden zo onderdeel van de beweging zelf. Het is een ritueel dat zacht maar krachtig laat zien wat we als volwassenen vaak zijn kwijtgeraakt: het bewust markeren van verandering.

Vrouwe Holle en de ruimte tussen werelden

In onze eigen Nederlandse mythologie verschijnt ook Vrouwe Holle, of (godin) Holda, als een archetypische kracht die verbonden is met deze tijd van het jaar. Zij wordt gezien als de hoedster van de tussenwereld ~ de plek waar overgangen plaatsvinden.

In haar rijk komen dromen en werkelijkheid samen, leven en dood, oud en nieuw. Wanneer de lente terugkeert, wordt verteld dat zij haar kussens opschudt, waardoor het leven weer naar de aarde neerdaalt. De lente is daarmee geen plots begin, maar een doorgang waarin iets ouds wordt losgelaten en iets nieuws zich aandient. Een ruimte tussen wat was en wat nog moet ontstaan.

De lente als innerlijke beweging 

Wat buiten in de natuur gebeurt, raakt vaak ook iets in onszelf. De lente brengt niet alleen lichtheid en energie, maar kan ook een subtiele onrust met zich meebrengen. Een gevoel dat er iets wil veranderen, dat er beweging nodig is, zonder dat het altijd direct duidelijk is wat.

Dat is geen toeval. Het is de natuurlijke spanning tussen groei en veiligheid. Je eigen ik, je ego en het collectieve goed. De spanning tussen dat wat wil ontstaan en dat wat het liefst vasthoudt aan het bekende. En juist in die spanning ontstaat beweging. Daarin ligt ook de uitnodiging van de lente: om mee te bewegen, op jouw manier en in jouw tempo.

Kleine lente-rituelen die iets in gang zetten

Overgangen hoeven niet groots te zijn om betekenis te dragen. 
Veel oude tradities begonnen met eenvoudige rituelen die het moment markeerden. 

Bijvoorbeeld: 

𖤓 de zonsopgang bekijken rond de lente-equinox 
𖤓 zaaien: iets planten in de aarde 
𖤓 een klein altaar maken met bloemen of zaden 
𖤓 een nieuw project beginnen 
𖤓 bewust kiezen waar je je energie aan wilt geven. 

Het zijn kleine gebaren die zeggen: Het is tijd om te bewegen. 

De wereld viert de lente 

Laten we verder kijken dan Europa, waar we vaak een andere verloop van seizoenen tegenkomen. We zien dat over de hele wereld feesten en tradities bestaan die rond het moment van lente en nieuw leven plaatsvinden. Ze dragen verschillende namen en rituelen, maar vieren allemaal dezelfde overgang: het moment waarop de aarde opnieuw begint te groeien. 

In Bosnië zie je hoe bergvalleien plotseling groen worden na een lange winter die langzaam wijkt. Rivieren zwellen door smeltwater. Berweiden kleuren weer groen en dorpen komen weer tot leven. 

Pasen wordt hier gevierd binnen zowel katholieke als orthodoxe tradities, vaak met kaarslicht, familiebijeenkomsten en traditionele maaltijden. 
 
Maar misschien nog indrukwekkender dan het feest zelf is het lente-landschap van Bosnië. De bergen dragen tijdens deze seizoenspoort een diepe laag van geschiedenis en mystiek waardoor reiziers hier een bijzondere verbinding met het land onder hun voeten ervaren. 

· · ─ ·𖥸· ─ · ·

In Egypte wordt tijdens Sham el-Nessim de komst van de lente al duizenden jaren, in de tijd van de farao’s, gevierd en markeert de terugkeer van de lente. Families trekken naar buiten om te picknicken in parken en langs de Nijl. Ook hier zien we het ei als symbool voor nieuw leven weer terug. 

· · ─ ·𖥸· ─ · ·

In India wordt de komst van de lente gevierd met een van de meest uitbundige festivals ter wereld: Holi. 
Tijdens dit feest gooien mensen gekleurd poeder naar elkaar en dansen op straat. Straten veranderen in wolken van rood, geel, blauw en groen. 
Holi markeert meerdere lagen tegelijk: het einde van de winter, de overwinning van licht op duisternis en de vreugde van nieuw leven. 

Holi kreeg haar eigen blog, lees hier alle diepgang over dit kleurrijke seizoensfeest 

· · ─ ·𖥸· ─ · ·

In Thailand wordt rond april het nieuwe jaar gevierd met het waterfestival Songkran. Waar Europese lentefeesten vaak draaien om zon en vruchtbaarheid, staat hier water centraal. 

Water symboliseert zuivering, vernieuwing en het loslaten van het oude. Wat ooit een rustig ritueel was, is tegenwoordig uitgegroeid tot een groot volksfeest waarbij hele steden veranderen in vrolijke watergevechten. 

· · ─ ·𖥸· ─ · ·

In de Andes wordt de bloei van het land gevierd met Pawkar Raymi, letterlijk: het feest van de bloei. 

Gemeenschappen komen samen met muziek, dans en ceremonies voor Pachamama ~ de levende aarde ~ om dankbaarheid te tonen voor het land dat opnieuw vruchtbaarheid schenkt. 

· · ─ ·𖥸· ─ · ·

Bij de Maya-piramide in Chichén Itzá (Mexico) gebeurt rond de equinox iets bijzonders. 

Wanneer de zon ondergaat, vormen schaduwen langs de trappen het beeld van een slang die langzaam naar beneden glijdt. Voor de Maya’s symboliseerde dit de terugkeer van Kukulkan, de gevederde slangengod. Duizenden mensen verzamelen zich nog steeds om dit moment te beleven. 

· · ─ ·𖥸· ─ · ·

Op Hawaii wordt het land niet gezien als bezit, maar als familie. Tijdens het East Maui Taro Festival staat de plant kalo centraal, die in de Hawaiiaanse traditie wordt gezien als een voorouder van het volk. 

Het festival brengt mensen samen rond voedsel, muziek en verhalen over de relatie tussen mens en land. 

Reizen door de lentepoort

Wanneer we reizen, doen we dat vaak vanuit een verlangen naar een plek. Maar wanneer je begint te kijken naar de seizoenspoorten van het jaar, verandert er iets in hoe je de wereld ervaart. Je reist dan niet alleen naar een bestemming, maar je stapt een fase binnen.

Daarbij is het interessant om te beseffen dat de kalender niet altijd gelijkloopt met de ervaring van een seizoen. De lente-equinox, rond 20/21 maart, markeert het moment van balans, maar in veel gebieden is dit juist het begin van wat zich daarna verder ontvouwt. Je zou ook kunnen zeggen dat deze dagen het hóotepunt van het seizoen markeert, waarin het seizoen zich op zijn hoogtepunt laat zien, daarna beweegt het weer verder richting de volgende poort.

Op andere plekken in de wereld valt de lente op een heel ander moment in het jaar. Zo kleuren de westkusten van Zuid-Afrika en Namibië pas in augustus en september volledig op, wanneer miljoenen bloemen tegelijk tot bloei komen. Het landschap verandert daar in een korte periode in een levend tapijt van kleur, afhankelijk van regen, temperatuur en timing.

Wie daar reist zonder dit ritme te kennen, ziet vooral de weelde schoonheid. Wie het wel begrijpt, ervaart de kwetsbaarheid, de timing en de vergankelijkheid van het moment. En dat maakt de ervaring wezenlijk anders.

Reizen met het ritme van de aarde

Wanneer je reist met aandacht voor deze natuurlijke bewegingen, ontstaat er een andere relatie met de plekken waar je komt. Je kijkt niet alleen naar wat er te zien is, maar voelt waar je in stapt. De lente nodigt uit tot beweging, tot beginnen, tot het volgen van wat wil groeien. Dat kan zich vertalen in een reis waarin je ruimte maakt voor nieuwe ideeën, voor creativiteit, of simpelweg voor het ervaren van een andere energie.

Daarin ligt voor ons een kern van reizen in deze tijd van het jaar: niet alleen het ontdekken van een plek buiten jezelf, maar ook het herkennen van een beweging in jezelf.
De aarde maakt deze cyclus ieder jaar opnieuw, de vraag is alleen of we bereid zijn om daarin mee te bewegen.

“And now we welcome the new year, full of things that have never been.”
~ Rainer Maria Rilker

Reflectievragen bij de lentepoort

˚⊱🪷⊰˚ Wat in mij wil op dit moment echt tot leven komen, maar krijgt nog geen ruimte?
˚⊱🪷⊰˚ Wat mag ik achterlaten om ruimte te maken voor iets nieuws?
˚⊱🪷⊰˚ Welke overgang maak ik op dit moment in mijn leven, bewust of onbewust?
˚⊱🪷⊰˚ Waar in mijn leven ervaar ik een cyclus van sterven en opnieuw beginnen?
˚⊱🪷⊰˚ Als ik deze lente zou reizen vanuit afstemming in plaats van behoefte aan ontspanning, waar zou ik dan naartoe gaan?
˚⊱🪷⊰˚ Als ik niets verander deze lente… waar sta ik dan over een jaar opnieuw op precies dezelfde plek?